کمردرد

مقدمه

   اگرکمردرد دارید تنها نیستید. تقریبا تمام افراد در طول زندگی دچار کمردرد می شوند.

خوشبختانه اکثر

کمردرد ها ظرف چند روز بهبود می یابند ولی برخی کمردردها مدت بیشتری طول می کشد.

 کمردرد حاد به کمردردی می گویند که ظرف چند روز تا چند هفته بهبود می یابد.

کمردرد مزمن کمردردی است که بیش از سه ماه طول می کشد.

آناتومی ستون فقرات

   ستون مهره ها از ۳۰ استخوان (مهره) تشکیل شده است (شکل یک). این مهره ها توسط رباط ها و

عضلات به صورتی روی هم قرار گرفته اند که در سوراخ وسط خود نخاع را محافظت می کنند. همچنین

نحوه قرارگیری آنها باعث می شود که منافذی بین آنها ایجاد شود (سوراخ بین مهره ای). رشته های

اعصاب نخاعی ( که از نخاع منشا می گیرند) از این سوراخ ها خارج می شوند و قسمت عمده حرکت و

حس بدن را به عهده می گیرند. بین مهره ها غضروف خاصی به نام دیسک قرار دارد که نقش آن افزایش

انعطاف پذیری ستون فقرات و نیز جذب ضربات وارد شده بر ستون فقرات است.

 مهره های ستون فقرات پنج دسته هستند:

• هفت مهره گردنی
• دوازده مهره پشتی
• پنج مهره کمری
• پنج مهره ساکرال (خاجی)
• یک دنبالچه

چه کسانی مستعد ابتلا به کمردرد هستند ؟

 مردان و زنان به یک نسبت مبتلا می شوند. احتمال ابتلا به کمر درد درسن ۵۰-۳۰ سالگی بیشتر است.

علل کمردرد

    اختلال دیسک بین مهره ای: دیسک های بین مهره ای خصوصا در ناحیه کمری همیشه تحت فشار

هستند. این فشار سبب می شود که به تدریج آب دیسک کم شود و ترک هایی در آن  ایجاد شود. این

ترک ها می توانند سبب ایجاد کمردردی شوند که حداکثر تا زانو منتشر می شود و معمولا همراه خواب

رفتگی پاها نیست. شکل دو نمونه هایی

     از اختلالات شایع دیسک و ستون فقرات را نشان می دهد.

شکل بالا، نمونه هایی از اختلالات شایع دیسک و ستون فقرات:

۱) دیسک سالم

۲) دیسک کم آب (پیری دیسک)

۳) بیرون زدگی دیسک (خفیف)

۴)  بیرون زدگی دیسک (شدید)

۵) از بین رفتن دیسک وکاهش فاصله بین مهره ای

۶) از بین رفتن دیسک وکاهش فاصله بین مهره ای همراه با تشکیل خارهای استخوانی (خفیف)

۷) از بین رفتن دیسک وکاش فاصله بین مهره ای همراه با تشکیل خارهای استخوانی (شدید)

• ·        درد سیاتیک: گاهی هسته دیسک از طریق ترک های موجود در دیسک خارج می شود و
•  روی نخاع یا ریشه های نخاعی فشار می آورد. معمولا در این موارد کمردرد خفیف است و
• مشکل بیمار درد یا خواب رفتن یک یا هر دو اندام تحتانی (پا) است. اگر فشار وارده بر این
• ساختمان ها خیلی شدید باشد می تواند سبب فلج، بی حسی یا اختلال در کنترل ادراریا مدفوع گردد.
• ·        آرتروزستون فقرات: پیرشدن ستون فقرات می تواند سبب ایجاد درد شود. در این موارد
• بیمار پس از مدتی  بی حرکتی (خصوصا پس از خواب) احساس سفتی و خشکی در ستون
• فقرات دارد.

·        تنگی کانال نخاع: می تواند سبب کمردرد یا انتشار به یک یا هر دو اندام تحتانی (پا) شود.

معمولا بیماران از درد درهنگام ایستادن و راه رفتن شکایت دارند. این درد با نشستن بهبود می یابد.

·        اختلال در مفاصل کوچک ستون فقرات: مهره ها توسط دیسک و مفاصل کوچکی به نام

فاست (facet) به همدیگر متصل می شوند. این مفاصل به علل مختلفی ممکن است دردناک شوند. درد

 این مفاصل نیز شبیه درد دیسک است (در کمر حس می شود و ممکن است به یک یا هر دو اندام

تحتانی انتشار یابد). مهمترین علل دردناک شدن این مفاصل عبارتند ازآرتروز و اختلال عملکرد.

·        رگ به رگ شدگی (sprain/strain): همانطور که گفته شد رباط ها و عضلات مهره ها را روی

یکدیگر حفظ می کنند. گاهی به علت ضربه مستقیم یا برداشتن جسم سنگین، این رباط ها یا عضلات

دچار کشیدگی می شوند و ایجاد درد می کنند.

·        پوکی استخوان: پوکی استخوان در حقیقت کاهش تراکم استخوان هاست. استخوان های پوک

 در معرض    شکستگی های بسیار کوچک هستند و این شکستگی ها درد شدیدی ایجاد می کند.

احتمال پوکی استخوان در خانم ها چهار برابر مردان است.

·      اختلالات شکل ستون فقرات: ناهنجاری های شکل ستون فقرات مثل اسکولیوز، کیفوزو

لوردوزمی توانند سبب کمردرد شوند.

·     فیبرومیالژی: بیماری مزمنی است که با درد منتشر بدن، خستگی، اختلال خواب و نقاط درد ناک

متعدد شناخته می شود. در این بیماری کمردرد نیز وجود دارد.

·    سایرموارد: عفونت ها، بیماری های التهابی (مثل روماتیسم) یا تومورها نیزمی توانند سبب ایجاد

 کمردرد شوند.

درمان کمردرد

قسمت اعظم کمردردها، اگر علائم بیماری خطرناک (علائم خطر) را نداشته باشند ظرف مدت کوتاهی

بهبود می یابند و احتیاج به اقدامات تشخیصی یا درمانی گران قیمت ندارند. اقدامات ذیل بسته به مورد

می تواند در درمان کمردرد مفید باشد.

     استفاده از گرما و سرما: معمولا استفاده از ماساژ یخ در سه روز اول کمردرد و ماساژگرم (پس از

این مدت) به کاهش درد کمک میکند (نحوه انجام ماساژیخ: در یک کیسه نایلونی مقداری یخ بریزید و آن

را روی قسمت دردناک به آرامی ماساژدهید. ابتدا مختصری احساس ناراحتی می کنید ولی پس از

مدتی به تدریج آرام تر می شوید. برخی افراد حساسیت غیر عادی به ماساژ یخ دارند. در صورت ایجاد

انقباض عضلانی ماساژیخ را سریعا متوقف کنید)

·   استراحت در بستر: حداکثر به مدت ۲-۱ روز قابل قبول است. مطالعات نشان داده اند که در

استراحت طولانی مدت عوارضی نظیر افسردگی، کاهش قدرت عضلانی و افزایش احتمال لخته شدن

 خون در رگها به وجود می آید لذا بیمار باید به تدریج به زندگی عادی خویش بازگردد. بهتر است بیمار در

وضعیت خوابیده به پشت (با بالش زیر زانو ها) یا خوابیده به پهلو (با بالش بین زانوها) استراحت کند و

بخوابد.

·     ورزش: احتمالا بهترین راه برای تسریع بهبود درد است .تجویز آن بر حسب نتایج معاینه و نیز شدت

درد بیمار صورت می گیرد.

·      دارو: معمولا در کاهش درد اهمیت دارد ولی حتما در مورد مصرف آن با پزشک خود مشورت کنید.

   پیشگیری از کمردرد

معمولا می توان از کمردردهایی که به علت اختلالات بیومکانیک ایجاد شده اند جلوگیری کرد. ورزش های

 مناسب، ایستادن یا نشستن وحمل اشیا در وضعیت مناسب کمک زیادی به پیشگیری کمردرد میکند.

 استفاده از کمربندهای چرمی یا پلاستیکی تاثیر ثابت شده ای در کاهش کمردرد ناشی از بلند کردن

اجسام سنگین نداشته است.

توصیه های بهداشتی برای سلامت کمر

از بی حرکتی پرهیز کنید و ورزش را وارد زندگی روزمره خود کنید، سعی کنید روزی نیم ساعت قدم بزنید

(پیاده روی سریع)، بیش از ۲۵ دقیقه ننشینید، هر ۲۵ دقیقه حداقل ۵ دقیقه راه بروید و ورزش های

کششی انجام دهید. هنگامی که نشسته اید زیر پاهای خود یک چهار پایه کوتاه بگذارید یا یک پا را روی

پای دیگر بیندازید. از پزشک خود در مورد ورزش های تقویتی و کششی مناسب سن خود سوال کنید.

توصیه های زیرنیزمفید هستند :

۱) قوز نکنید. وقتی در وضعیت عادی می ایستید یا می نشینید وزن به صورت مناسب روی کمر وارد

می شود.

۲) اگر صندلی شما محل مخصوص قوس کمر ندارد یک حوله لوله شده یا با لشتک در ناحیه مزبور قرار

 دهید.

۳) کفش های پاشنه کوتاه و راحت بپوشید.

۴) روی تشک خیلی نرم نخوابید.

۵) وقتی می خواهید چیزی از روی زمین بردارید زانوهایتان را خم کنید، از کمر خود استفاده نکنید.

۶) سیگار جریان خون ستون فقرات و دیسک را کاهش می دهد آن را ترک کنید.

۷) درموقع بلند شدن از بستر حتما از پهلوی خود بلند شوید.

۸) هنگام پوشیدن کفش و جوراب روی صندلی یا لبه تخت نشسته ومچ پای خود را روی زانوی مخالف

 قراردهید و حتی المقدور به جلو خم نشوید، همینطور بهتر است شلوار خود را در حالت درازکش یا

نشسته بپوشید.

۹) حتما پیاده روی در سطح هموار را جزو برنامه روزانه خود قرار دهید. حد شما برای پیاده روی، شروع

 درد در کمر یا پاها و یا بی حسی و گزگز در پاها می باشد که در اینصورت بایستی مدت کوتاهی

استراحت نمائید و دوباره ادامه دهید. در هنگام پیاده روی توجه داشته باشید که دست های شما از طرف

 بدن بطور کامل حرکت کنند و عضلات شکم خود را بداخل بکشید تا فشار روی ستون فقرات به حداقل

برسد.

وقتی دچار کمر درد  می شوید، احتمالا فکر می کنید که ورزش در خط آخر درمان شما قرار دارد. شاید

 برایتان جا لب باشد که این روش، تنها درمان لازم برای برخی بیماران است! همه ما می دانیم که ورزش

 برای سلامتی ما مهم است ولی بیشتر افراد، انجام ورزش های کششی را فراموش میکنند. این ورزش

 ها خصوصا در افراد دارای کمردرد مهم هستند زیرا سبب کاهش شدت درد می شوند و احتمال عود درد

را نیز کاهش می دهند. شکی نیست که تکنیک صحیح بسیار مهم است.چرا کشش؟

     ستون فقرات ساختمان پیچیده ای  است که ازعضله، تاندون، رباط و استخوان های متعددی ساخته

شده است. این ساختمان به گونه ای طراحی شده است که بتواند به جلو، عقب، چپ و راست خم شود

و وزن بدن را تحمل کند.

کشش منظم سبب می شود که عضلات و رباط ها انعطاف پذیر شوند. همچنین فشار وارد بر مفاصل

ستون فقرات کاهش و جریان خون آن افزایش می یابد.

کشش مناسب

برای بهره بردن از کشش مناسب به کار گیری روش مناسب ضروری است. نکات ذیل را مد نظر داشته باشید:

۱) از گردن شروع کنید و بتدریج روی عضلات پائین تر کار کنید.

۲) کشش را به آهستگی و نرمی انجام دهید، شدت آن باید در حد احساس کشش خفیف باشد، نباید

کشش یک عضله سبب درد شود.

۳) کشش عضله را به مدت ۳۰ – ۲۰ ثانیه حفظ کنید، از کشش های نا گهانی و ضربه زدن پرهیز کنید.

۴) در هنگام انجام کشش، نفس خود را حبس نکنید، به آرامی تنفس کنید.

اگر صبح خود را با کشش آغاز کنید، در تمام روز احساس طراوت و شادی خواهید داشت.

ورزشهای ساده

چند کشش و ورزش ساده که می تواند در بیماران دارای کمردردموثر باشد در ذیل توضیح داده شده اند،

لازم به تذکر است که باید قبل از انجام این ورزش ها  با پزشک خود مشورت کنید.

راهنمای ورزش در کمردرد

     ورزش منظم یکی ازمهمترین درمان های کمردرد است. ورزش مناسب هر بیمار براساس معاینه دقیق

و بررسی مدارک پزشکی وی صو رت می گیرد و نمی توان یک برنامه ورزشی را برای همه تجویز کرد، با

این حال می توان  اصول کلی را ارایه داد.

ورزش ها به سه دسته تقسیم می شود:

۱) ورزش های هوازی (ایروبیک): برای بهبود وضعیت قلبی عروقی و تسریع  روند  بهبود تجویز

می گردند .

۲) ورزش های تقویتی: جهت تقویت عضلات شکم، ستون فقرات و اندام های تحتانی (پاها) توصیه

می کردند.

۳) ورزش های کششی: سبب افزایش انعطاف پذیری عضلات و بافت های نگهدارنده می گردد.

   ذیلا در مورد سه ورزش فوق توضیح بیشتری آورده شده است:

۱- ورزش های هوازی: شامل قدم زدن، دویدن و شنا کردن هستند. با پنج تا ده دقیقه در روز شروع

کنید و بتدریج آنرا افزایش دهید.

۳و۲- ورزش های کششی و تقویتی: ذیلا توضیح داده شده اند.

الف) press-up back extension: مطابق شکل یک روی شکم درازبکشید و حدود ۳۰ ثانیه خود را در این وضعیت نگهدارید.

ب) prone swimming : مطابق شکل دو روی شکم دراز بکشید. دست راست و پای چپ را حدود ۱۵

سانتی متر بالاتر از سطح زمین آورده حدود شش ثانیه در همین وضعیت نگه دارید، دست و پا را پائین

بیاورید و همین حرکت را با دست و پای دیگر تکرار کنید.

ج) knee to chest: شکل سه، به پشت روی زمین دراز بکشید به صورتی که زانوها خم شود و کف پا

 روی زمین قرار بگیرد. اکنون یک زانوی خود را تا سینه بیاورید. پای دیگر را حرکت ندهید. باید قوس کمرتان

 صاف شود و کشش خفیفی را در باسن خود حس کنید، این کشش را مدت سی ثانیه ادامه دهید. با

پای دیگر نیز همین حرکت را تکرار کنید.

د) curl ups: مانند شکل چهار روی زمین دراز بکشید. زانوها باید حدود ۹۰ درجه خم شوند. بتدریج

عضلات شکم را منقبض کنید و شانه هایتان را بالا بیاورید. گردن خود را خم نکنید، شش ثانیه در همین

وضع بمانید

ه) posterior pelvic tilt: مانند شکل پنج روی زمین دراز بکشید. قوس کمر خود را به زمین بچسبانید.

اگر حرکت را درست انجام دهید یک نیروی رو به بالا در شانه ها و باسن خود حس می کنید. این وضعیت

 را شش ثانیه حفظ کنید.

و) heel dig bridging : این حرکت برای تقویت عضلات همسترینگ و عضلات اطراف مفصل ران (هیپ)

است. مانند شکل شش روی زمین دراز بکشید، دقت کنید که فقط پاشنه های پا روی زمین باشد. اکنون

 پاشنه ها را روی زمین فشار دهید، باسن را منقبض کنید و آنرا از زمین بلند کنید به نحوی که شانه ها،

 باسن و زانو در امتداد هم باشند. این وضعیت را حدود شش ثانیه حفظ کنید.

ز) hip flexor stretch : شبیه شکل هفت روی زمین زانو بزنید. بتدریج تنه خود را به جلو ببرید دقت

کنید که پای جلویی و زانوی عقبی روی زمین ثابت بمانند و وضعیت ستون فقرات و قوس کمر نیز تغییر

نکند. این حالت را سی ثانیه حفظ کنید.